Afbouwen van antipsychotica: een unieke studie

Resultaten gepresenteerd
In 2025 presenteerden Sylvie Beumer, Mireille Knulst en Joëlle Weijgertze-Lanserde hun onderzoeksresultaten tijdens een wetenschappelijk congres (EAMHID) in Gent. De internationale reacties waren positief en benadrukken het belang voor de klinische praktijk over de hele wereld.

Waarom is afbouwen zo moeilijk?
Sylvie Beumer richt zich op de vraag waarom het afbouwen van antipsychotica zo moeilijk is. Deze medicatie is oorspronkelijk ontwikkeld voor de behandeling van psychoses, maar wordt bij mensen met een verstandelijke beperking vaak voorgeschreven voor probleemgedrag, zoals agressie, destructief gedrag en zelfbeschadiging. Juist voor dit gebruik is het wetenschappelijke bewijs voor effectiviteit beperkt, terwijl bijwerkingen zoals diabetes en bewegingsstoornissen wel duidelijk zijn aangetoond. Hoewel het dus wenselijk is om het gebruik terug te dringen, weten we uit eerder onderzoek en praktijkervaring dat afbouwen vaak lastig is.

Representativiteit van de studie
Mireille Knulst onderzoekt in een aanvullende studie of de deelnemers representatief waren voor alle cliënten binnen de zorgorganisaties die langdurig antipsychotica gebruiken bij probleemgedrag. Zo kan er ingeschat worden op wie de resultaten van toepassing zijn. Ze vergeleek 17 kenmerken van deelnemers en niet-deelnemers.

Voorspellingsmodel
Kunnen we de uitkomst van het afbouwen van off-label antipsychotica voorspellen bij mensen met een verstandelijke beperking? GOUD-onderzoeker Joëlle Weijgertze-Lanser ontwikkelde een voorspellingsmodel om dit beter te begrijpen en presenteerde dit op hetzelfde congres in Gent. In haar onderzoek werden verschillende factoren geselecteerd op basis van bestaande literatuur en het belang voor de praktijk. De vraag was: welke factoren spelen een rol bij het niet volledig afbouwen van antipsychotica? Uit de analyses kwamen drie belangrijke voorspellers naar voren:

• een ernstig tot zeer ernstig verstandelijke beperking;
• een hogere dosering antipsychotica;
• de aanwezigheid van stereotypie gedrag (herhaalde, vaak doelloze bewegingen).

Deze inzichten helpen zorgprofessionals om afbouwpogingen beter te plannen en cliënten gerichter te ondersteunen.

Lees hier het artikel:
Off-Label Antipsychotic Withdrawal in People With Intellectual Disabilities: Development and Internal Validation of a Prediction Model - PubMed

Over het onderzoek
Niet eerder werd wereldwijd een studie van deze omvang en opzet uitgevoerd. Deze GOUD-studie is uitgevoerd binnen de drie GOUD‑organisaties (Abrona, Amarant en Ipse de Bruggen), met aanvullende dataverzameling bij Prinsenstichting en Zideris. Het onderzoek was alleen mogelijk dankzij de intensieve samenwerking tussen onderzoekers en zorgorganisaties.

Het onderzoek naar de afbouw van antipsychotica (maakt deel uit van het ZonMw-programma Goed Gebruik Geneesmiddelen (projectnr. 848016008). De andere studie over representativiteit is onderdeel van het ZonMw-programma Gewoon Bijzonder (projectnr. 08450012210014).

Maak kennis met het hele team achter dit onderzoek: